Ten opzichte van de jeugdige Sybille , kan nog worden medegedeeld, dat wij uit de stukken, op haar huwelijk betrekking hebbende, vernemen, dat haar man Jan van Cuylen-BtriiGfH in 1328 bij de voltrekking van zijn huwelijk nog minderjarig was, want er wordt uitdrukkelijk gezegd, dat hij binnen de twee jaten niet op zijn goed komen mocht. Jan was 87 88 89
evenwel gehouden binnen drie jaar na het sluiten van zijn huwelijk den //lyfftocht” voor zijne vrouw tot een bedrag van drie honderd pond Tournooisch in vaste goederen te beleggen; en stellig zien wij hem als een gevolg zijner minderjarigheid, ook eerst handelend optreden in 1331 bij gelegenheid der ontvangst van zeker bedrag uit den alstoen nog niet vereffenden zoen, wegens den gewelddadigen dood van den ouden Wolkeet van Boesele in 1399 x).
WOLFEET VAN BOESELE. WOLBERT III.
Van Wolfeet ITI vernemen wij aanvankelijk weinig. Toch is door dezen Heer van Veerc veel verricht, want zeker kunnen de stichtingen der kerken van Vrouwepolder en Veere onder de merkwaardige ondernemingen van hem worden gerekend.
Het is met geene zekerheid te bepalen, of Wolfeet III bij het overlijden zijns vaders in 1317 reeds tot den'meerderjarigen leeftijd gekomen was. Met Sybille , zijne zuster, was dit stellig niet het geval; vermoedelijk was ook Wolfeet nog jong, want het is opmerkelijk, dat men bij de regeling der huwelijksvoorwaarden van zijne zuster van hem geen gewag vindt gemaakt. Hierin, en in het stellig nog niet //tot hare jaren gekomen zijn” van zijne zuster, ligt grond voor het vermoeden , dat ook Wolfeet , bij het vroegtijdig afsterven van zijn vader, niet den meerderjarigen leeftijd zal hebben bereikt, hetgeen tevens de omstandigheid verklaart, waarom men eerst in 1337 weder van een Wolfeet van Boesele vindt gewag gemaakt op eene wijze, welke ons bovendien in het onzekere laat, of men onder hem den Heer van Yeere, dan wel den zoon van Nicolaas van Boesele hebbe te verstaan 2). Het eerst, dat wij met zekerheid weten met een Wolfeet van Boesele van Yeere te doen te hebben is in 1338, toen Graaf Willem IV
') Zie het voorgaande op bladz. 152.
3) F. van Mieris , Groot c/utrterboek, deel II, bladz. 597.
te zijnen voordeelt' bepaalde, dat niemand liem of zijne erfgenamen in Vee re of in den polder mocht //bekommeren"’ of bezwaren. Eerst toen, of weinig tijds te voren, zal hij waarschijnlijk tot meerderjarigheid oekomen zijn.
'lot den kerkbouw van Vrouwenpolder, waarop wij reeds vroeger wezen, en die door dezen Wouw,ut 11] ondernomen, is, terugkeerende , merken wij op, dat in 131-1 door den Graaf aan zijn vader was last gegeven daartoe over te gaan. Aan die lastgeving was alstoen evenwel geen gevolg gegeven, hetgeen ook bevestigd wordt door üeyguïsbekgh , die zegt, dat eerst met de bouwing in 1 .‘3*1*0 een aanvang genomen werd. Wel beweert deze kroniekschrijver als zou de stichting hebben plaats gehad door Wolfeet II , maar hierin heeft hij zich vergist, uit onbekendheid met het overlijden van dezen in 1317.
De omstandigheden, welke aanleiding gegeven hebben tot de stichting der Kerk , in bijzonderheden nagaande, verneemt men dat door de bedijking der gronden aan de noordzijde van Walcheren vele nederzettingen hadden plaats gehad; dat de nieuwe bewoners het II. Sacrament moesten halen te Zand-dyck , wat als zeer gevaarlijk werd beschouwd , en dat het gemis eener kerk voor de landlieden over de Zw’eene vooral ook bij den kinderdoop bezwaren opleverde. Daarom waren reeds vroeger pogingen aangewend tot het verkrijgen eener kerk, waarvoor door Paus (Jlemens V, die van 1305 tot 1316 aan het hoofd der Christenheid stond, vergunning was verstrekt.
Tweeërlei valt uit den kerkbouw in den polder op te merken . vooreerst, dat de aanschrijving van den Graaf van 23 Mei 1314- aan zijn alstoen nog levenden zwager Wolfeet II, om daartoe over te gaan , stellig het gevolg zal zijn geweest van het besluit des Pausen van dien tijd, en ten andere, dat Veere in die dagen over geen eigen kerkgebouw beschikte.
’t Is evenwel zeker , dat tot de stichting der Kerk reeds in 1314 besloten was. Zoowel het spoedig daarop gevolgde overlijden van Woi,feet II in 1317, als het gerijpte voornemen,
om alvorens den polder met het land van Walcheren te verbinden , nal de uitvoering hebben vertraagd. Dat met de bouwing eerst begonnen is in of na 1310, en derhalve tijdens het leven van Wolf eet TT.1, blijkt oolc daaruit, dat door den Utreohtschen Bissohop Johannis IV, die omstreeks dien tijd met die liooge kerkelijke waardigheid was bekleed, is bepaald , dat de nieuwe Kerk mocht worden gesticht ter plaatse, als door Wolfert zou worden aangewezen.
IIoo lang men met de opbouwing van het Godshuis is werkzaam geweest, wordt niet verhaald; alleen verneemt men, dat Wolkeet in die dagen velerlei bemoeiingen had. In 1340 toch treft men hem zelfs te Avignon aan, ongetwijfeld met oogmerk, om Paus Olemens VT betreffende de kerkelijke aangelegenheden van den Vrouwepolder te raadplegen. In het volgende jaar is hij dikwijls te Burehvliet in Noord-Brabant 90). Eerst in 1345 weet men met zekerheid, dat de Kerk was voltooid. Men verneemt dit uit een schrijven van heer Wolfert , waarin hij den Landvorst kennis geeft, dat de Kerk in Wol-feets’ Nieuwen polder door hem is gebouwd, maar het col-latierecht daarvan hem niet toebehoort.
’t Ging er bij het bouwen der Kerk //miraculeus” toe en het bevreemdt ons daarom niet, dat liet overigens zoo eenvoudige plaatsje door tal van vrome bedevaartgangers werd bezocht. Zoodra toch het materiaal voor het gebouw was aangekocht en de plaats van den kleinen tempel nader zou worden bepaald, zoo //ist ghebeurt dat veel Godtvruchtighe, ghelo-velycke lieden” op zekere plaats »'s avonts ende ’s nachts” veel groote lichten hebben gezien, en dit aanmerkende als eene // Goddelyckc aanwysinglie,” werd de Kerk op de plek, waar dit verschijnsel was opgemerkt, gesticht.
Een niet minder vreemd geval deed zich na de voltooiing der Kerk voor. Bewogen met haar behoeftige omstandigheden,
braelit een «devoot persoon" een «bordeke" bij een schilder te Middelburg, met verzoek daarop «een beeldeke van Maria te schilderen."' Weinig tijds daarna meldt zeker jongeling zich bij den kunstenaar aan om werk. De meester zegt hem geene genoegzame bezigheden te hebben, om hem in dienst te nemen, doch vóór zijn vertrek wordt, de vreemdeling in kennis gesteld met de opdracht vaii liet Mariabeeld. Men laat den jongeling zelfs « het bordeke” zien, on na «enige verdere bespreking, wordt de beschildering daarvan aan hem toe vertrouwd. De tijdelijk in dienst genoineno begaf zich daarop naar boven. Hij schilderde het «Maria-beeldekc*"' en kweet zich op even spoedige als voortreffelijke wijze van zijne gewichtige taak. Maar «toen het tijdt was om te eten, heeft die Meester den Jonghelinck af doen roepen, maer hoe men riep ende hoe men zocht, men en vont den Jongelinok niet, noch men en hoorder nojt af, waer hij vervaren was." De meester, ziende, hoe schoon en «perfectelyck het tafereelken" geschilderd was, stelde dit terstond zijnen huisgenooten ter bezichtiging, die evenals hij, het bewonderden.
Benige dagen later verscheen de man, die het »bordeke” aan den »Meester” ter beschildering had toevertrouwd. Aan dezen wordt nu ook de wonderlijke geschiedenis, daarmede voorgevallen, verhaald. Maar hoe zonderling alles zich ook had toegedragen, de schilder stond het werk toch volgaarne aan de Kerk af, en daar de uitvoering alsnu goenerlei uitgaaf gevorderd had, verlangde ook hij daarvooï geen loon: hij hield er zich van overtuigd , dat »het tafereelke door die ghehen-genisse Gods geschilderd ende alzoo op waerlyck miraculeuze wyze was volbracht.”
Spoedig werd alsnu het besluit genomen , om eenmaal in ’fc jaar, op den dag van Onze Vrouwe Hemelvaart een »proper en” omgang te doen, bij gelegenheid waarvan « het bordeke of het Mariabeeldeke” zou omgedragen worden rondom den polder. Daaraan werd gevolg gegeven. Gedurende het ge-heele Octaaf werd het anders zoo eenvoudige plaatsje dan
hcrkaaldelijk door tal van geloovigen, van heinde en verre saamgestroomd , bezocht.
En dat het dorpje op kerkelijk gebied werkelijk weldra groote vermaardheid bezat, blijkt ook nit het volgende : Toen Keizer
Sigxsmukd in 1416 van zijne reis naar Erankrijk te Dordrecht kwam , met het voornemen om naar Engeland te gaan , ten einde den Koning aldaar gunstig te stemmen voor het te houden Concilie te Constanz, trok Graaf Willem VI hem met zestien ridders tegemoet, en schier alle deze vergezelden den Vorst op zijn tocht naar de eilanden over zee. Na eenige dagen vruchteloos in Engeland te zijn werkzaam geweest, maakte de Keizer zich gereed voor de‘ terugreis, maar het weder was ongunstig; ook heerschte een hevige tegenwind, zoo dat liet liooge gezelschap daar langer moest vertoeven , dan liet lief was. Aan de teleurstellingen, die men in zijn oogmerk ondervonden had, moest derhalve ook die, aan dit oponthoud verbonden, worden toegevoegd. Maar tegenspoed leidt tot ernst. Een der ridders van het gevolg, Philips van Borsele van Oortgene, denkt aan de bedevaarten naar den Polder ten noorden van //Ter Veer” !). Hij stelt liet gezelschap met de // miraculen” of wonderen, daar geschied , 'in kennis , en ter nauwernood met zijn omstandig verhaal geëindigd, belooft, zoowel de Keizer als de Graaf, // plechtiglyck” geen vleesch en wijn meer te zullen gebruiken vóór hunne pelgrimage daarheen zou zijn volbracht. // Endus verhaalt de devote schrijver, //Godt, die alle dingen machtigh is, voegde den windt alzoo , dat die Keyzer ende de Graeve ’t schepe gingen ende voeren binnen 24 uren in Zeelandt.” Daarop volbrachten de beide hoogo.personages, vergezeld van een stoet van edelen, hun bedevaart naar den Polder, God daar meteen lovende wegens den voorspoedigen overtocht 2).
ij Philips van Borsele was de zoon van Nicolaas van Borsele van Cort gene.
2) Rbygersbergh , Kroniek van Zeeland, blz. 146.
Tijdens den storm van November 1437 was hertog Philips van Bourgondik te Middelburg; ontroerd door liet noodwoder, besloot ook deze tot bet doen eener bedevaart naar den polder. De kroniekschrijver, die dit verhaalt, zegt, dat de Graaf bij die gelegenheid eene kaars «offerde" van meer dan honderd ponden was 1). Maar stappen wij van deze zaken af, om terug te keeren tot de van Borsele’s.
In 134 f beval Graal' Willem, dat allen die gegoed waren in het land van Allaardskerke en door gezworenen zouden zijn aangewezen , om bij te dragen in de nieuwe dijkage tusschen «Rikendamme" en Zanddyck. hun verschuldigden omslag zouden voldoen.
Tweeërlei blijkt ook uit deze lastgeving. Voor eerst vernemen wij daaruit, dat de nieuwe polder . in de Zweenc verkregen, ook onderhoud had; ten tweede deelt zij ons mede, dat de eerst aangewonnen bedijking met den naam van Zanddyck wordt bestempeld. Ten opzichte van deze laatste benaming merke men echter op, dat ter onderscheiding van de twee heerlijkheden van dien naam. het oude Zanddyck. de oorspronkelijke gemeente Veere, steeds als liet Zanddyck binnen , en liet nieuwe, de gemeente Vrouwepolder, als het Zanddyck buiten werd aangemerkt.
In 1347 zegelde Wolfert de akte, waarbij Boude wijn van Brigdamme den Middelburgschen Abt kwijting gaf wegens de tienden, waarop deze Heer aanspraak had gemaakt, en in 1348 schijnt hij in geschil te zijn geweest met Sweder Uterloe , den vicaris of plaatsbekleeder van den Bisschop Johannes IV, over het patronaatrecht van de kerk in den door Wolfert II bedijkten polder 91). In het stuk , hierop betrekking hebbende, leest men, dat alstoen in de Kerk als geestelijke werkzaam was Heer Hugo Simonszoon , hoogstwaarschijnlijk de
') ReygersBERGH , Kroniek van Zeeland, blz. 166.
2) Inventaris van het Oud-Arckief van de provincie Zeeland, 3' stuk blz. 175.
eerste parochie-pastoor van den polder. Nog in datzelfde jaar of in ’t begin van ’t volgende, zien wij hem de poorters van Veere kwijtschelding verleenen van 248 & Vis. wegens gemaakte kosten voor het versterken of van muren en vesten voorzien der stad ‘). RuyGEasBEKGH, die deze zaak vermeldt met hetzelfde bedrag der kosten, zegt, dat alstoen Veere van muren en grachten is voorzien aan de landzijde, van a's Heerenpoort” tot aan de Zanddycksche poort. Alleen schijnt deze kroniekschrijver zich te hebben vergist in den tijd, daar hij vermeldt, dat deze werken in 1368 zijn tot stand gebracht 2).
Korf na de stichting der Kerk van Vrouwepolder schijnt Wolfeut III ook het voornemen te hebben opgevat tot het bouwen der Groote parochiekerk van Veere, waar de steeds in omvang toenemende gemeente slechts beschikte over eene kapel s). Staan wij ook bij die gewichtige onderneming even stil.
Wanneer men de zeden en gebruiken van een volk duidelijk wil aanschouwen, en dit volk zelf leeren kennen, is het vooral noodig, dat men met zijne handelingen en vooral met zijn kunstzin kennis make: de geest en het karakter van het volk spreekt nergens beter uit, dan uit zijne blijvende monumenten, waarin zijne talenten zijn afgemaaid.
Wolferï ÏI1 dan, begon met die waarlijk grootsehe onderneming in 1348, toen de grondslagen van dit buitengewoon zwaar gebouw, dat grootendeels van natuursteen is opgetrokken, nog werden voltooid. Deze Kerk, de reuzenbouw uit Veere’s bloeitijd, was voorzien van kunstig gewrochte galerijen of triforiums, en al hare ruimten waren bijzonder fraai over-welfd. Zij is echter nooit geworden, wat men van haar maken wilde, want de achterkerk of het priesterkoor is nimmer voltooid. De muren van het middenschip rustten op pilaren; de 92 91 93
buitenmuren der zijbeuken vonden steun in zware contreforts. Langs verschillende hoek- of traptorens vond men toegang tot de steile bekapping, op welks kruispunt een spits uitloopende Angeluètoren met dubbelen omgang wras aangobracht. Behalve dezen toren trof men aan het waarlijk sehoone gebouw nog twee andere aanzienlijke en vele hang- of kleinere hoektorentjes aan. Tegen het westelijke pand stond de zware en 6S Meter hooge kerktoren, die evenals het oostelijke gedeelte der Kerk , alsnog de blijken draagt van nooit te zijn voltooid.
Tn de Kerk trof men weleer een schoon portaal aan, dat eerst in 1560 door den beroemden architect-schrijnwerker, Admaan Koman , was ontworpen , en van hetwelk werd getuigd, dat geen «voorbeeld” in Nederland bestond. Geheel van «wagenschot” saamgesteld, was het verdeeld in «twee stagies." Het had eene breedte van 22 voet, eene diepte van 11 voet en eene hoogte van 26 voet, zonder de daarop gestelde slanke piramiden, die schier tot aan de hooge gewelven reikten. De bovenste «stagie” was van kunstig snijwerk voorzien, hetwelk voorstelde : de Geboorte van Christus, Christus’ Verrijzenis, Christus’ Hemelvaart en meer andere verheven onderwerpen aan de Heilige Schrift ontleend.
Zoowel in den grooten toren als in de beide meest aanzienlijke fronttorens, waren slaguurwerken aangebracht en ook op het zoo even omsolrreven portaal was tusschen de daarop geplaatste pyramiden, een kostbaar uurwerk tot gerief van den dienst in de kerk opgesteld.
Vóór den ingang der Kerk door den toren was een hardstee-nen porclre of opene uitbouwing gemetseld van 32 voet hoog , 31 voet breed en 1SJ/S voet diep, doch inwendig of binnenwaarts in afmeting verminderende tot op de deuropening in den zwaren torenmuur. Op die kunstig gewrochte porche prijkte beeldwerk, waaronder ook dat van Peiipetuus , wiens hoofd in deze Kerk, sinds de verwoesting van Dinant, werd bewaard.
Ziehier dan het gewrocht, door Wolbeut in 1348 aangevangen , maar tengevolge van zijn spoedig daarop gevolgden
173 I
dood in 1351, wellicht nooit voltooid; zijne nazaten stichtten I
daa.rin een praalgraf, hetgeen niet weinig bijdroeg tot de inwendige versiering van het gebouw 2).
Maar de ruime, zware ICerk, in sterkte bestand, om de toekomstige eeuwen te verduren, mocht niet aan hare bestemming als Godsgebouw blijven beantwoorden: nadat geweldige stormen in de 16e eeuw over hare tinnen waren heengegaan, leed zij op 2.5 Mei 1686 deerlijke schade door brand, en — zonderlinge loop van omstandigheden — sinds 1812 vond men het goed haar, met opoffering van zoo groote kosten verkregen, beurtelings voor militair hospitaal, werkhuis en kazerne te gebruiken! Ja, de Kerk werd in 1812 door de Eranschen opgeëischt en tot militair hospitaal ingericht.
Binnen vier en twintig uren moest zij op bevel van den prefect aan de genie worden ingeruimd; tegenstand was vruchteloos.
Van de praalgraven kon niets worden gered; slechts het ge-denkteeken voor Migguiode kon in zijn geheel nog worden overgebracht naar de Kleine Kerk. Met al het overige werd gehandeld op eene wijze, waartoe alleen de snoodste onverlaten in staat zijn.
Wol werd de Kerk later door koning Willem aan de gemeente teruggegeven, maar zij kon niet worden aanvaard : door gebrek aan fondsen was men niet bij machte haar weder in haren vorigen staat te herstellen. Zoo dan bleef de Kerk, wat de Eranschen daarvan hadden gemaakt; hare laatste sieraden , uit haar bloeitijd overgehouden, waren verdwenen, en zelfs hare fraaie koperen lichtkronen, elk voorzien van drie transen, versierden reeds de Sint-Catharina-kerk te Brussel.
Dan, nog altijd maakt het gebouw, hoe ook aan zijne bestemming ontrukt, en hoe ook van diep verval getuigende, op den gevoeligen sterveling een bijzonderen indruk; het stemt den geest tot gepeins en nadenken. Een misvormde of met opzet verwoeste tempel, omringd door vervallen en schier ver-
') Zie het vervolg van dit werk.
laten woningen, leidt onwillekeurig’ tot bijzondere, tot sombere gedachten. Mn, daar in gepeins verzonken, denkende aan het lot dezer Kerk, schiet ons on middel lijk eene andere niet minder treurige gebeurtenis te binnen: wij denken 'plan terstond aan het verwoesten van een ander kunstgewrocht, aan den ondergang van de schoone Domkerk van Dinant, waaruit door Wolpert VI de schatten naar den Veerschen tempel waren overgebraeht ■).
Tot onzen Wolpert terugkeerende., kunnen wij alsnog mededeelen, dat hij in 1349 vrijheid van tol verwierf voor Veere en Vrouwepolder door al "s-Graven landen, en in 1350 werd bij en zijne vrouw Hadewicu Bot van oer Hem ook door Willem in zijne goederen bevestigd 3). Woekert en Hadewich droegen weinig tijds daarna bun landgoed " Duynbeke” op aan den Graaf, die deze huizing met bare grachten, bruggen, boeven en gronden, tot omstreeks vier Gemeten, weder aan hen in leen overdroeg onder de volgende bepalingen: dat, wanneer IIadewicft baar man overleefde, zij dit ridderslot met al den aankleve van dien vrijelijk zou bezitten, gedurende haar gansche leven; dat na bun beider overlijden bet kasteel zou komen aan hun oudsten zoon, en bij ontstentenis van dien, aan hunne oudste dochter, als een recht erheen, onder uit-keering echter van 200 pond Tournooiseh aan elk der overige erfgenamen; verder werd alsnog bepaald, dat het goed nimmer behoefde gelost te. worden, en de erfgenamen daarvan het altijd vrijelijk zouden kunnen gebruiken op den voet en de wijze, als waarop Zandenburgh werd bezeten en gebruikt. Eindelijk vindt men medegedeeld, dat " Duynbeke altijd Zandenburgh zou volgen, zoodat de bezitter van liet den steeds zou zijn de eigenaar van het ander’" 3). 94 95 96
Duynbeke of Duynhove bleef jaren achtereen in het geslacht, van hetwelk één daarvan zijne sterke grondslagen vermoedelijk had gelegd; maar, evenals al het ondermaansehe, het droeg ook de vergankelijkheid in zijne overigens zoo stevig gebouwde muren in zich om. "Na den dood van Maxjmiliaan , Markgraaf van Veere, is het uit diens insolventen boedel genaast door den Landsheer, Philips II, die het in 1568 in eigendom overdroeg aan Hyronimus de Rollé, Baljuw van Veere. Deze verkocht het in 1572 aan Maximiliaan van Duvenee, die bij de kort daarop gevolgde beroerten, de zijde van Spanje koos ') Weinig tij ds daarna geraakte liet onder de geannoteerde goederen; het werd verwoest en in 1591 verkocht //liet landt reeds 8000 oude steen gecommen uyt het fondament van Duynbeke."
Omtrent den tijd van het overlijden van Wolfert III loopen de gevoelens zeer uiteen. De meesten zeggen, op grond van Reygersbergii , dat hij in 1345 gesneuveld is. Anderen vermoeden, dat hij langer heeft geleefd 95). Dit laatste gevoelen vooral is te verdedigen. In 1345 toch verklaart Wolfert , dat hij eene kerk in Wolfertsnieuwepolder heeft gesticht en in 1350, toen ook Graaf Willem V hem in zijne goederen bevestigde, zegt deze, dat Wolfert in den polder, dien zijn vader, Wolfert II //ute der zoute zee dikede,” eene kerk en een’ molen heeft gevestigd

. Blijkbaar heeft men hier alzoo met één en denzelfden persoon te doen.
Maar er pleit jneer voor het niet gesneuveld zijn van Wolfert lil in 1345. Ingeval hij toen overleden was, zou hij reeds een meerderjarigen zoon, die hem in zijne rechten was opgevolgd, hebben nagelaten, iets wat moeielijk te rijmen valt met zijn jeugdigen leeftijd bij het overlijden zijns vaders in 1317. Nog minder verklaarbaar wordt dit overlijden, wanneer 97 98 99
)
men nagaat, dat alsdan zelfs diens zoon in 1.350 weder reeds eene meerderjarige dochter zon hebben nagelaten Neen.
Wolfert UI overleed te, Middelburg in 1351 en niet in het gevecht bij Stavoren 3).
liet eerst, dat men van Wolferth kinderen vindt gewag gemaakt, geschiedt op eene wijze, waaruit tot zijn overlijden kan besloten worden. De draai' droeg in 13;V1> aan Storm Gilleszoon op, de achterstallige landpachten, Wolperts kinderen aankomende, te innen, ten einde hen in staat te stellen, tot voldoening hunner schulden bij de «Lombaarden"' te Middelburg ;t). In 1336 gelastte de Graaf zijne nicht Uadewich, de Vrouw van Ve.ere, met de administratie van de goederen van heer Wolferts kinderen, en in Augustus van hetzelfde jaar droeg hij haar ook op de administratie der goederen hnrer dochter Aleid , die schoon te «Sint-Maartensmisse” tot hare «jaren ghekomentoch nog «te jonk” werd geoordeeld, om hare bezittingen zelf te beheeren 4).
Onbekend met bet afsterven van Wolfert’s vader in 1317 , beeft men Uadewick Bot van der Eem niet beschouwd als de vrouw, maar als de moeder van Wolfert UI, die in 1351 te Middelburg overleed , terwijl men den opvolgenden Wolfert , namelijk dien, welken inen meende, dat van 1345 tot 1356 als Heer van Veere heeft bestaan, tot vrouw beeft toegedacht Margriete van Arnemuiden , docli in oen en ander beeft men zich vergist 6). De man van Margriete van Arne-mtjiden was Wolfert van Borsele van Brigdamme ö). Deze
’) Inventaris van het Üud-Archief der provincie Zeeland.
2) Algemeene Geschiedenis des Vaderlands dooi' J. I’. Arend, ze deel, 2e stuk, bh. 183.

Inventaris van het Oud-Archiej der provincie Zeeland, 3" stuk
bh. 204.
4) Ibid., bh. 229 en 231.
6) Geschiedenis des Vaderlands door P. J. Arend. Deel II, bh. 183. *) Rekeningen der Grafelijkheid van 1331.
\
en zijne broeders Jan en Weute, komen in de rekeningen, der Grafelijkheid van 1331 lierliaaldelijk als de zonen van Boude wijn van Brigdamme voor, doch deze Wolfert was reeds in 1342 ten grave gedaald, zooals blijkt uit het charter van 19 Augustus van dat jaar, waarin Margriete, zijne weduwe, verklaart zekere tienden in Oostkapelle aan den proost te Middelburg te hebben verkocht. Bovendien heeft deze heer niet drie kinderen nagelaten , zooals de opgaven melden, maar is zonder nazaten overleden, tengevolge waarvan zijne goederen grootelijks gekomen zijn aan zijn neef Boudewijn van Brigdamme, den zoon van zijn broeder Jan *) en den man, die in den oorlog der van Borsele’s met Middelburg den Abt Joitannxs van dek Goes , heeft omgebracht.
Wolfekt 111 liet in 1351 de volgende kinderen na: Wol-fert, Hendrik, en Aleid, van welke de laatste reeds in 1356, zooals wij zeiden, haren meerderjarigen leeftijd had bereikt 100 101 102). De beide eersten telden stellig minder jaren, want niet alleen hunne moeder was belast met de administratie hunner goederen, ook WOLFERT VAN BoRSELE , NICOLAASZOON, Jan VAN OüY-lenburg en Hendrik van Borsele waren aangesteld tot beheerders hunner bezittingen

.
Omstreeks dezen tijd overleed ook //Jonkvrouw” Aleid, ’s Graven //oud moei” <t). Hare waarlijk uitgebreide bezittingen waren aan de Grafelijkheid vervallen, doch Graaf Willem V verkocht deze aan de beide zonen van wijlen Wolferï , of aan Aleid’s kleinkinderen, waardoor deze alsnu ook in ’t bezit kwamen van Nisse, ’s Heer-Abtskerke, Sinoutskerke, Wissekerke en Kloetinge.
blz. 139.
<) Namelijk Vrouw Aleid , wed. van Wolfert II. Zij heet ook Vrouw van Buren.
WOLEEBT VAH BOUSELE. WOLEEBT IV.
Deze Woltcrt, de zoon van den in 1351 overleden Wol-fert III, treedt het eerst handelend op in 1364 bij gelegenheid hij zijne moeder //kwijtscheldinghe” verleent van «alle saeken, die ze nu sohuldigh wesen moehte,” aldus laat hij zich uit, //ende van alle yschen, die hij haer eyschende is tot huden desen daghe toe.” De brief daarop betrekking hebbende, was gegeven te Wissekerke en is behalve door hem, ook gezegeld door zijn neef Hendrik van Borsele , door den man, die over hem ook als voogd was aangesteld geweest. In 1366 vindt men hem weder vermeld in eene akte van deeling voor Schepenen van Gent, uit welk stuk men verneemt, dat hij is gehuwd geweest met Cathalina van de Woestijne, dochter van Jan Ghystelles, Heer van de Woes-tijne 1). Op 6 December 1366 zegelt hij den brief, waarbij Hertog Albrecht zijne Gemalin onderscheidene goederen geeft voor haar lijftocht 2). Hij bekent in 1372. voldaan te zijn, wegens de nalatenschap van Machteld, gewezen Vrouwe van Voome. Ook Henduik van Bousele legde alstoen dusdanige bekentenis af en Jan van Guylenburgh , de man van Sybille van Bousele , had insgelijks zijn aandeel in de door die vrouw nagelaten goederen ontvangen 3).
Wolfert IV komt in 1377 nog als onderteekenaar of getuige voor bij het regelen der voorwaarden voor het huwelijk van //jonevrouw” Oathablna, dochter van Hertog Albrecht met Willem, den zoon van den Hertog van Gelre 4). In 1379 verkocht hij zijne heerlijkheid Woestijne aan Lodewijk van Male, en iets later was Jan van Blois borg voor hem, zonder men kan nagaan om welke redenen 5).
') Ermerins, De Heeren van Veere, bladz. 44.
*) Mieris, Groot charterboek, Deel lil bladz. 365.
3) . Ibid. Deel III bladz. 265.
4) Ibid. Deel III bladz 330. s) Ibid. Deel 111 bladz. 436.
Wolfert TY stierf zonder wettige kinderen, tusschen 1380 en 1390 , hetgeen blijkt uit een charter van laatstgenoemd jaar, waarbij Hertog Albrecht aan Hendrik en diens zuster Aleid, Trouwe van Kruiningen, verkoopt het schor genaamd Stormezand bij Wemeldinge. De Landvorst noemt in dat stuk Hendrik, Heer van Zanddyck en Veere, en beiden, Hendrik en Aleid , krijgen deze aanwassen, elk voor de helft, om die //te dycken tot enen corenlande na horen orbaer.” De nieuwe polder zou gedurende zeven jaar vrij wezen van alle //scote ende bede,” en na dien tijd zou het land «dienstbaer” zijn, als de grond in de //parochie” van Wemeldinge. Hendrik en Aleid, en ook hunnen nakomelingen werd toegestaan schout, schepenen en dijkgraaf in den te bedijken polder aan te stellen, terwijl hun ook zou volgen al het ambacht met het ambachtsgevolg //mit voghelriën, mit visscheriën, mit veren ende mit exisen.” Zij kregen tevens het recht het nieuwe land //te wateren ende te weghen, uytwaert of inwaert, waer sy luden dat dachten het meest oorbaer te syn” 1).
HENDRIK TAN BORSELE. HENDRIK III.
Deze Hendrik, de broeder van Wolkeet IV is de derde van dien naam , als wij Hendrik , Nicolaaszoon , als Hendrik I en de jeugdige Hendrik Wisse, die in 1303 overleed, als Hendrik II aanmerken. Rekenen wij die beiden niet als Heeren van Veere, dan is hij natuurlijk Hendrik I. Wij hebben evenwel redenen om hem te houden voor Hendrik lil, wijl Hendrik, Nicolaaszoon, ons als Heer van Veere bekend is, en Hendrik Wisse, als oudste zoon van Wolfert I, van 1299 tot 1303 waarschijnlijk wel als hoofd van zijn geslacht zal zijn opgetreden 103 104).
Van dezen Hendrik III is overigens weinig bekend. Hij is gehuwd geweest met Margriete van Vianbn en overleed hoogstwaarschijnlijk tnsschen 1393 en 1395 , nalatendc Wol-eert, Beatrix, Hendrik en Catharina.
WOLKEET VAN BORSELE. WOLEERT Y.
De meeste schrijvers houden Hendrik voor den oudsten zoon en meenen, dat deze zelfs eenigen tijd als Heer van Veere is opgetreden. Niets echter komt in de eerst volgende bescheiden van dezen Hendrik voor. Wel verneemt men, dat WoleerI’ , naar onze meening Hendrik’s oudste zoon, in 1403 huwde met Hadewich , de dochter van Nicolaas van Borsele van Brigdamme. Sommigen meenen , dat hij reeds in 1393 met Hadewich is gehuwd, en dat zijne gade hem reeds in 1403 ontvallen is. Dit alles is onjuist, want op den 18 September 1403 waren Nicolaas van Borsele en de Jonkheer van Veere te Middelburg bij burgemeesters en schepenen, begeerende dat men de huwelijksvoorwaarden van den Jonkheer voornoemd en van Hadewich bezegelen zou. Op den 23 dier maand waren er van den Magistraat van Middelburg op de bruiloft van bedoeld paar, bij welke gelegenheid de bruid vanwege die stad een verguld zilveren kroes geschonken werd, die 6 £ 12 fi 5 gr. had gekost; Veere gaf bij die gelegenheid een zilveren kop, waarvan de koopsom 7 £ 10 0 bedragen had 1).
Heer Wolkeet werd anno 1406 in zijne goederen bevestigd bij schrijven van Willem VI. In het stuk, hierop betrekking hebbende, vindt men dezelfde bewoordingen terug van den bevestigingsbrief van 1350; alleen wordt de Zweene hierin ge-heeten //die oude Zweete” s). Maar Woleert overleefde deze bevestiging niet lang. Zijne vrouw Hadewich, eerst verloofd geweest met den zoon van den Heer van Haamstede, in 1392 gehuwd met Adeiaan van Heenvliet en in 1403 getrouwd met dezen Wolfeet, werd op den 26 van Louwmaand 14)11 wederom weduwe. Haar man daalde ten grave, slechts een 'jeugdig kind en haar als bedroefde moeder daarvan achterlatend. Zijn stoffelijk overschot kreeg eene plaats in het familiegraf bij zijne vaderen in de kapel van het aloude Zandenburgh, en zijn eenig kind kwam onder voogdij van Jan van Heemstede of Heenvliet , die gehuwd was met Heylwtch , de dochter van Raas van Boesele van Ellewoutsdijk.
Er moet veel twist zijn ontstaan over de voogdij tusschen Jan van Heemstede en Nicolaas van Boesele van Brig-damme, en deze moet zelfs aanleiding hebben gegeven tot dadelijkheden. Op 16 November 1411 droegen partijen de uitspraak over hunne geschillen op aan den Graaf, die de voogdij alstoen voorloopig aan zich hield, met lastgeving aan den gewezen voogd, om bij //vermaen” rekening te doen van de goederen of inkomsten van het kind van Wolfeet voor zijn Raad, en alle handvesten, brieven, boeken, registers en andere stukken, den minderjarige aankomende, onmiddellijk in handen te stellen van Philips den Bloten, ’s Daags na deze uitspraak verleende de Graaf vergiffenis aan Nicolaas van Boesele , vrouw Hadewich en //hunne helpers,” wegens //al de breuken,” waaraan zij zich mochten hebben schuldig gemaakt tegen betaling van 6000 Eransche kronen 1).
HENDRIK TAN BORSELE. HENDRIK TT.
Het eerst, dat wij bij de’ schrijvers van heer Hendbik , van den zoon van den zoo vroeg ontslapen Wolf eet T, vinden gewag gemaakt, is in 1426. Hij nam, schoon nog bijzonder jong , deel aan den strijd bij Brouwershaven , waar hij zich dermate onderscheidde, dat hij tot ridder geslagen werd 2). 105
Hij trad in 1429 in liet huwelijk met Jonkvrouw' Joiianna Van Halewijn. Het trouwfeest was op het Hof Zandenburgh gevierd, in tegenwoordigheid eener schare van ridders en adellijke vrouwen, en van schier de geheele bevolking van Vëere, die te dezen tijde zich in eene vroeger ongekende welvaart mocht verheugen. Heer Hendrik zelf rustte destijds schepen uit naar Oost en West-, dan, niet alleen de handel met veraf gelegen streken, ook die met de omgelegen landen begon te leven, en de haringvisscherij leverde sinds lang daar aan menigeen een uitnemend middel van bestaan op.
’t Was deze Hendrik , die tot tuchtiging van het machtige Brugge in 1486 met eene vloot in ’t Zwin ten anker kwam, en dit vaarwater afsloot met een staket- of paalwerk, waarvan de overblijfselen in onze dagen nog zijn waargenomen. Hij had daarmede tot oogmerk de geheele vaart te sluiten en de stad, welke tegen Philips van Bourgondië was opgestaan, tot onderwerping te brengen. x)
In 1438 waren aan Hendrik ook overgedragen de geconfisqueerde goederen van Bartholomeüs van Brigdamme , wiens slot of kasteel eenigen tijd te voren was ter neder geworpen en die, ingevolge eener uitspraak van de hooge vierschaar van Middelburg zijn leven had geëindigd op het schavot. Stellig zal de Hertog voor het ten onder brengen van dien edelman zich bediend hebben van de macht van Heer Hendrik, want in de stadsrekeningen van Middelburg komt een post van uitgaaf voor, wegens zijn verblijf te Biggekerke met zijn volk 2). Vijf jaar later schonk Philips van Borgondië hem ook uitgebreide aanwassen aan het oostelijke gedeelte van Zuid-Beve-land; hij deed die met opoffering van groote kosten bedijken, en den polder, daaruit gevormd, bestempelde hij met den naam van Agger.
In 1444 huwde Hendriks zoon', Wolfert, met Maria,
*) Reigersbergh , Kroniek van Zeeland, bladz. 166. 5) Ermerins , De Heer en van Veere, bladz. 56.
de dochter met Jacobus I van Schotland. Ook dit huwelijk was met groote plechtigheid op het Hof Zandenburgh voltrokken, en Jkhr. Luyck van Schengen, een afstammeling van een van Zeelands oudste, adellijke geslachten, had zijne bruid op de reis van Schotland vergezelschapt. Maria bracht Wolfert een graafschap aan , en voorzeker steeg het aanzien van deze reeds zoo machtige Heeren door dit huwelijk zeer.
Hendrik, ondertusschen ook verheven tot den gravenstand, was in 1445 tevens ridder geworden van het Gulden Ylies J). Ook werd hij te dien tijde benoemd tot Admiraal-generaal van Frankrijk, en ongeacht zijne vele bemoeiingen op staatkundig gebied, hield hij zich bovendien nog met kerkelijke belangen bezig. Hij had zijne dochter Anna uitgehuwelijkt aan Gillis VAn Ar-, nemuiden , die kort voor zijne dood het klooster der Regulieren aldaar liad gevestigd en met vele goederen begiftigd. Arne-muiden leed te dezer tijde echter zoozeer aan grondbraken, dat Hendrik het in 1462. geraden vond, dit klooster te verplaatsen naar Vrouwepolder of Zanddyck buiten s).
Maar steeg het aanzien en het vermogen in de laatste jaren hooger en hooger, toch had men op Zandenburg ook tegenspoed. Op 20 Maart 1465 verliet Maria Sïqarï , de jeugdige gade van Wolfert, deze aarde, nadat zij eenigen tijd te voren den dood van haren eenigen zoon ICarel , die reeds te Leuven op studie lag, had betreurd s). Deze zoon vond in de kapel van Zandenburg, de moeder in de Groote Kerk, door Wolfert 111 gebouwd, een graf. Twee jaar later, namelijk 31 December 1467, stierf ook Johanna van Halewijn , de vrouw van Hendrik, die wegens hare vroomheid en mededeelzaamheid zeer wordt geroemd 106). //Zij had die schamele luyden altijt mildelycken medegedeyltredenen waarom zij inzonderheid zoo bij de armen in aanzien was geweest 107).
Maeia Stuart , de overleden gemalin Van Wolfert , was de eerste vrouw van Zandenburgh wier assclie in de, Groote Kerk eene laatste rustplaats kreeg; ook hare vrome schoonmoeder, Johanna van Halewijn , vond daarin haar graf. De geschiedschrijver, die dit verhaalt, zegt dat deze vrouw rustte in eene schoone tombe voor het heilig Sacramentshuis 2). Dit praalgraf is alzoo waarschijnlijk wel voor de eerste, voor Maeia Stuart, gesticht, zoo niet, dan werd het gebouwd voor Vrouw Johanna, door Hendrik, die bij zijn overlijden daarin ook werd bijgezet.
’t Was deze Heer, die een zeer werkdadig aandeel heeft • gehad in de verwoesting van Dinant door of op last van Philips van Bourgondië. Ook zijn zoon Wolfert had zich in die treurige, aangelegenheid bijzonder onderscheiden, zoodat de Hertog hem vele kostbaarheden uit de daar ter neder geworpen of verbrande Domkerk schonk en hem zelfs benoemde tot ridder. ■ De ontvangen kostbaarheden, bestaande uit onderscheidene vjuweelen” en prachtige kandelaren, schonk Wolfert aan de kerk van Veere , waarover zij tijdens het leven van Beygersbergh nog beschikte.
In 1469 trad Wolfert, Hendrikszoon, voor de tweede maal in het huwelijk met Jonkvrouw Charlotte de Bourbon, dochter van Lodewijk , Graaf van Montpensier, bij welke hij verwekte een zoon Lodewijk, die op jeugdigen leeftijd stierf en drie dochters over welke later nader.
Hendriks roem steeg vooral ten top, toen hij als Admiraal aan de Engelschen en vooral aan den //grooten War wiek” zoo
') Johanna bracht in haar leven het gezegde van den Filosoof Rho-dius in toepassing: Het is niet genoeg, dat wij rijk zijn voor ons zelven,. wij moeten dit ook wezen voor onze kinderen, voor oDze vrienden, voor onze goede bekenden en inzonderheid voov het algemeen.
s) Reygersbergh , Kroniek van Zeeland en anderen. Zie voor wat betreft het Sacramentshuis het vervolg van dit werk.
groot ontzag wist in te boezemen. In de vreeselijke burgeroorlogen der Witte en Roode Roos, hield Bodewijk XI van Frankrijk het met de partij van het Huis van Lancaster en Warwick; Hertog Karel de Stoute daarentegen hing Edtjard IV, uit het Huis van York, aan. Tijdens die hevige twisten over den koningstroon brachten de Engelsohen ons veel nadeel toe. Vele vaartuigen van onze visschersvloot werden door hen genomen en in Engeland als goeden prijs opgebracht En niet alleen hadden de Engelsohen het gemunt op de eenvoudige visschers, ook van de groote vaart op Frankrijk en andere landen, werd menig schip met lading door hen gekaapt. De stoutheid der Engelsohen nam dermate toe, dat velen het niet meer waagden te vertrekken. Handel en visscherij lagen schier stil; doch in 1470 besloot Hertog Karel tot de uitrusting eener vloot, onder bevel van Hendrik van Borsele , als Admiraal en onder leiding van menig adellijk heer , die als kapiteins dienst deden, Onder de laatsten treft men onder anderen ook aan Elouis van Borsele , een natuurlijken zoon van den zoo bekenden Frank ; verder den Heer van Loodijke, Dirk van Poelgeest en Jan van Boschhüyzen 1). Nog in hetzelfde jaar staken de schepen, 38 in getal, van Arnemuiden in zee, doch de Engelsohen het uitzeilen der onzen vernemende, weken af en trachtten in de Seine te loopen, met oogmerk, om met hulp van den Koning van Frankrijk zich daar te versterken. Hendrik zat hen achterna, hen zoekende in hun oogmerk te verijdelen, hetgeen hem volkomen gelukte. Geen uitvlucht meer ziende, zette de vijand zijne schepen bij Normandië op de kust; hij verliet zijne vaartuigen en zocht zich te versterken op het land. Maar ook hier liet de Admiraal hen geenszins met rust, Ook hij ontscheepte zijn volk, leverde den Engelsohen slag en bevocht op hen een volkomen overwinning. Hendrik deed vele van de vijandelijke schepen verbranden , doch tien der grootste bracht hij met //groter eeren ende 107 triumphe” in Zeeland op den 2den van Hooimaand 147 0, juist toen de Hertog te Middelburg was. Weinige dagen later zeilde de Admiraal weder uit, met oogmerk om het terugkeeren der Engelschen te verhinderen, doch men werd door storm beloopen en moest zelf in allerijl zoeken in behouden haven te komen.
Enkele maanden daarna liep de vloot andermaal uit, de kust van Engeland aandoende. Floris van Borsele , hierboven vermeld, ging bij die gelegenheid aan wal, en zich te diep landwaarts in begevende, werd hij omsingeld, waardoor hij niet dan met groote moeite weder zijn schip bereikte. Men richtte op dezen tocht echter niet veel uit; alleen verneemt men, dat de Engelsche vloot, 18 schepen sterk, het destijds gemunt had op onze schepen met zout van Frankrijk komende, doch dat de toeleg, om die te nemen door de onzen werd verijdeld.
In Maart van het volgende jaar, zijnde 1471, koos de Vlootvoogd wederom van Arnemuiden uit, zee, ditmaal met Eduard J.V en veel krijgsvolk aan boord. Het krijgsvolk werd op Engelands bodem ontscheept; het streed dapper in ’t belang van den verdreven vorst, die alsnu op zijne wederpartij zegevierde, doch inzonderheid zijne kroon aan de hulp der Nederlanders te danken had. Hendrik werd nu door Engelands Koning met.de grootste onderscheiding bejegend, en deze schonk hem in 1475 als blijk van erkentelijkheid voor zijn betoonde dapperheid het bij Boxhorn vermelde //heerlycke privilegie 1).”
In 1474 stiohtte Hendrik een kapittel van kanunniken in de Groote Iierk met menige //dotatie” van zijnentwege, en nog in dat zelfde jaar ontving hij Brouwershaven met al de voorrechten daaraan verknocht 107). Hij en zijn zoon Wolfert waren ook tegenwoordig hij de verheffing van Jan de Chimay in den gravenstand, eene gebeurtenis, die volgens sommigen in 1470, volgens anderen in 1474 plaats had. Toen Hertog Kakel voor die plechtigheid te Brugge was, bestond zijn gevolg uit Jan , Graaf van Marle. Anthonie van Bourgondië , Graaf van Steenbergen, Hendrik van Boksele , Graaf van Grandpré in Champagne en Wolfert van Borsele , Graaf van Bouchain in Schotland. Tusschen deze vier heeren, gekleed //met roodbonte” mantels en //bonnettenzooals destijds de graven plegen gekleed te gaan, ging de Chimaï , // ende daerna quam die Iiertoghe met uytgenomen excellentkeyt ende coste-licheyt van precieusen ghewade ende andere cierheden van Goude, Zilver ende costelycke precieuse steenen, dat syn Bonnette scheen vol sterren te staen” x).
Later vernemen wij niets meer van dezen Hendrik ; hij overleed op 15 Maart 1474 , nadat hij plan had beraamd tot het stichten van het stadhuis z). Hij stierf op zijn kasteel Zanden-burgh, waarop zoo menigeen van zijne voorzaten of bloedverwanten zijne dagen had geëindigd. Niet daar echter, maar in de Groote Kerk, in de voor Maria Stuart of voor zijne vrouw Johanna van Halewijn gestichte //schoone tombe,” tegenover het H. Sacramentshuis, vond ook hij zijn graf.
WOLFERT VAN BORSELE. WOLFERT VI.
Hendrik liet bij zijn overlijden na , zijn zoon Wolfert , dien wij reeds uit menige aanhaling nader leerden kennen. Voorts heeft hij gehad Anna van Borsele , die gehuwd is geweest met Gilles van Arnemuiden en onderscheidene bastaarden, onder welke een zoon, Paulus van Borsele, Heer van Laterdale.
Na Hendriks overlijden vindt men van zijn zoon Wolfert niet veel vermeld. Maar zoowel Wolfert , als menig ander edelman, waren in 1475 hun Landvorst toegesneld, om hulp te verleenen in het langdurige beleg van Nuyts. Ook zat hij in drukte, wegens liet bouwen van het prachtige Raadhuis , waarvan zijn vroeg gestorven zoon Bodewijk nog den eersten steen had gelegd. A.an den voorgevel van dezen bouw liet hij , in den smaak van het schoone Stadhuis van Middelburg, de beeltenissen plaatsen zijner ouders, Hendrik van Borsele en Johanna van Halewijn ; ook die van hem en zijne tweede vrouw Ohaulotte de Bourbon werden aangebracht, terwijl later daarbij nog zijn gevoegd de beeltenissen van Philips van Bourgondië , van diens vrouw ;A.nna van Borsele en van hun zoon Adole van Bourgondië x). Hendrik heet daar Hendrik IV, en Woleert , de laatste telg uit zijn geslacht, W OLFERT VI, hetgeen in overeenstemming is met onze opvolging der Heeren van Veere. Voorts verneemt men, dat Wolpert in 1478 door Maximiliaan werd aangesteld tot Stadhouder van Holland, Zeeland en Vriesland, en dat in datzelfde jaar zijne gade, vrouw Charlotte de Bourbon , overleed en in de kapel van het bekende kasteel Zandenburgh begraven werd.
Eene gewichtige handeling van dezen Heer van Veere mogen wij hier niet onvermeld laten, ’t Is die van den aankoop der steden Vlissingen , Westkapelle en Domburg met aanhoo-righeden. De brief, waarbij Maria van Bourgondië deze heerlijkheden aan Wolfert overdroeg , was gegeven te Den-dermon.de den .1 Mei 1477 en de som voor de overdracht betaald, bedroeg 17000 kronen van 48 grooten het stuk, daaronder begrepen de 12000 kronen , welke den 25 Maart 1453 reeds waren //opgeschoten” 2).
In' 1480 legde Woleert VI zijne betrekking van Stadhouder neder, wijl hij //een te goedertierend en zachtmoedigh” man was , om de lasten aan dat ambt verbonden, langer te tor-schen s); en in hetzelfde jaar, waarin hij van zijne hooge
*) Adoi.f van Bourgondië overleed 7 December 1540. J) Boxhorn op Reygersbergh , 2e deel, blz. 287.

ld. ibid.
betrekking afstand deed , viel hij bij Maximiliaan in ongenade , wijl men den Landsheer had diets gemaakt, als zou hij het krijgsvolk in Veere tot beteugeling der Hoeksche en Kabeljauwsche partijschap gelegd, hebben verslagen. Schoon Wolkert aan het hem te laste gelegde volstrekt geen schuld had, had hij met zijne drie dochters en zijne voornaamste kostbaarheden Zandenburgh toch verlaten en zich begeven naar Gent; het beheer zijner goederen en de zorg voor // syne veste” had hij overgedragen op zijn bastaardbroeder Paulus van Borssele , die destijds baljuw was. Maximiliaan kwam zelf over, om van den stand van zaken kennis te nemen. Binnen Veere komende, werden hem de sleutels der stad overhandigd door lieer Paulus , die hem , vergezeld van de burgemeesters en de schepenen, was tegemoet gegaan. Daarna zette de stoet zich in beweging naar het Stadhuis, waarin de Vorst de Wet veranderde en de gemeente deed zweren hem getrouw te zijn, na afloop van welke plechtigheid de Landsheer zich begaf naar zijne herberg n De Gouden Molen” op de Markt, om daarin met zijn Baad nader onderzoek te doen naar de oorzaken van het plaats gehad hebbende oproer. Des volgende daags vergaderde Maximiliaan met den nieuwen Magistraat op het Stadhuis , waar hij heer Pa ulüs de sleutels der stad weder overhandigde met verzoek //de veste” te bewaren , zooals diens broeder Woleert bevolen had. De Heer van Veere keerde daarna terug, en leefde, zicli terugtrekkende uit het gewoel der wereld , in vrede op zijn burcht J).
Omtrent dezen tijd huwde zijne dochter Marqriete met Walraven van Brederode, doch deze Jonker schijnt bij het aanknoopen ’ der liefdesbetrekkingen minder kiescli te hebben gehandeld; de kroniekschrijver deelt ons althans mede, dat bij Margriete verkreeg met //subtylheden en behendigheden ' 2).
>) Velen hielden Wolkërt voor schuldig aan hel oproer, waartoe mi n meende grond te hebben, wijl hij was gevlucht.
2) Reygershergh, Kroniek van Zeeland.
Heer Wolfert stierf op 29 April 1486 te Gent, nalatende Anna, Mab.gr.iete en Maria '). Ook hij werd in de slotkapel van Zandenburgh met groote //solemniteyt ende droef-heydt” bij zijne laatste vrouw , Oharlotte de Bourbon , begraven. Hij was Heer geweest van Veere, yan den Agger, van Domburg, Westkapelle, Vlissingen, Brouwershaven enz.
Reeds twee jaar na Wolfert’s verscheiden , huwde zijne oudste dochter, Jonkvrouw Anna , met Philips van Bourgondië , zoon van Anthonie , van den zoogenaamden grooten bastaard van Bourgondië. Deze werd nu Heer van Veere, in hetwelk zijne huldiging plaats had. Maar Philips van Bourgondië overleed reeds 4 Juli 1498, waarna zijne gade in 1508 voor de tweede maal in het huwelijk trad met Bodewijk van Montfoort , doch ook dezen kwam zij reeds in 1505 te verliezen. Anna , die niet meer hertrouwde, verliet deze wereld op 8 December 1518, zeer geroemd wegens hare wheusheyt ende wijsheyt,” ook door Erasmus. Zij was de laatste uit haar geslacht, die begraven werd op het aloude Zandenburgh, dat tijdens haar leven met vele zeldzame kostbaarheden en oude bescheiden, schier geheel door brand werd vernield

.
Ook van deze grooten bleef niets bestaan. Zelfs naar hunne namen moet niet zelden gezocht. Hun kasteel is sinds lang verdwenen, en hunne graven in de slotkapel bleven niet eens voor het nageslacht bewaard. Het vee graast over hun stof; de vreemdeling weet in het thans zoo eenzame weiland ter nauwernood de plek, waar zij eenmaal aan de aarde werden toevertrouwd, aan te wijzen. De Groote Kerk, door óen hunner zelfs voor de toekomstige eeuwen gebouwd, spiegelt alleen in haar uiterlijken vorm nog eenigermate de voormalige groot-
') Reygersbergh , Kroniek van Zeeland. Wolfert had veel geleden onder de valsche beschuldiging van deel te hebben gehad aan het hierboven bedoelde oproer. Het is ook lichter iemand te omstellen, dan een ontstelde weder tot rust te brengen. Seneca.
3) De brand had plaats in 1505 op Zondagmorgen, Half Vosten, onder de prediking.
heid af; al het inwendige daarvan is evenwel sinds lang gewijzigd en voor altoos aan zijne bestemming onttrokken. Zelfs het in die kerk gestichte praalgraf, waarin een jeugdige Maria Stuart , een dapper zeeheld, al? heer Hendrik en eene vrome Johannavan Halewijn, kun doodslaap hebben doorgesluimerd, bleef niet gespaard voor de nazaten van het volk, waardoor het was gewrocht.